در تمام احاديث اعتصام را اخلاص معنى كرده‌اند ، در قرآن « فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى » « 1 » آمده است كه همان حبل ولايت است . امام سجاد عليه السّلام در حديثى مىفرمايند : « حبل الله درالقرآن » حبل الله همان قرآن است و « من يعتصم بالله » بدون واسطه است . نه حبل قرآن مىخواهد نه حبل ولايت بلكه خود خدا واسطه است . آن چيزى كه با آن مىتوان هم حبل قرآن و هم حبل ولايت را داشت اخلاص است كه اين دو را به هم پيوند مىدهد . درجات اخلاص اخلاص هم مراتب و درجاتى دارد كه خواجه آنها را چنين بيان مىكند : و هو على ثلاث درجات : الدرجة الاولى : اخراج رؤية العمل من العمل و الخلاص من طلب العوض على العمل ، و النّزول عن الرّضا بالعمل . و اخلاص بر سه درجه است : درجهء نخست : ناديده گرفتن ارزش كار و گريز از پاداش خواهى و پرهيز از خشنودى نسبت به آن است . درجهء اول كه مختص عامه است بر سه وجه مىباشد : 1 . « اخراج رؤية العمل من العمل » : شرط اخلاص اين است كه انسان عمل خود را نبيند و افتخار نكند به اينكه كارى انجام داده است . « لا يفتخر بالعمل . . . هو من مواهب حق تعالى » . معتقد نشود كه مستحق ثواب الهى است بلكه عمل صالح را نشانهء لطف خدا نسبت به خودش بداند و ثوابى را كه خداوند در ازاى آن در نظر گرفته لطفى مضاعف بداند . امام الثقلين ، سلطان النشأتين حضرت على عليه السّلام در خطبه همام مىفرمايد : فهم لانفسهم متّهمون . « 2 » متقين كسانى هستند كه همواره ود را به كم‌كارى متهم مىكنند . و الخلاص من طلب العوض على العمل ؛ پير هرات معتقد است هر كس به نيت مزد كار

--> ( 1 ) . بقره / 256 . ( 2 ) . نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبهء 184 .